Ο θάνατος του συγγραφέα Αλέξη Σταμάτη έφερε στο προσκήνιο το πολλαπλό μυέλωμα, μια σοβαρή μορφή καρκίνου του αίματος που, αν και δεν είναι ευρέως γνωστή στο ευρύ κοινό, αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη αιματολογική κακοήθεια παγκοσμίως μετά τα λεμφώματα. Πρόκειται για μια νόσο που επηρεάζει τον μυελό των οστών και μπορεί να προκαλέσει σημαντικές επιπλοκές σε πολλά όργανα του σώματος. Τα τελευταία χρόνια η πρόοδος της ιατρικής έχει βελτιώσει σημαντικά την πρόγνωση των ασθενών, ωστόσο το πολλαπλό μυέλωμα εξακολουθεί να θεωρείται μια χρόνια και σύνθετη νόσος, που απαιτεί εξειδικευμένη παρακολούθηση και εξατομικευμένη θεραπεία.
Το πολλαπλό μυέλωμα είχε απασχολήσει ξανά την επικαιρότητα το 2021, όταν η Ντόρα Μπακογιάννη ανακοίνωσε ότι διαγνώστηκε με τη συγκεκριμένη αιματολογική κακοήθεια. Η νόσος εντοπίστηκε σε πολύ αρχικό στάδιο, γεγονός που επέτρεψε την άμεση έναρξη θεραπείας με ανοσοθεραπεία και προσέφερε ιδιαίτερα αισιόδοξη πρόγνωση. Έκτοτε, η ίδια έχει επιστρέψει κανονικά στις πολιτικές της δραστηριότητες, έχοντας μιλήσει ανοιχτά για τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης.
Τι είναι το πολλαπλό μυέλωμα
Το πολλαπλό μυέλωμα είναι ένας καρκίνος που ξεκινά από τα πλασματοκύτταρα, έναν τύπο λευκών αιμοσφαιρίων που βρίσκονται φυσιολογικά στον μυελό των οστών. Τα κύτταρα αυτά αποτελούν σημαντικό μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος, καθώς παράγουν αντισώματα που βοηθούν τον οργανισμό να αντιμετωπίζει λοιμώξεις και μικρόβια. Όταν όμως ένα πλασματοκύτταρο υποστεί γενετικές μεταβολές, μπορεί να αρχίσει να πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα. Τα παθολογικά αυτά κύτταρα καταλαμβάνουν σταδιακά τον μυελό των οστών, περιορίζοντας την παραγωγή των φυσιολογικών κυττάρων του αίματος. Παράλληλα, παράγουν μια ανώμαλη πρωτεΐνη, γνωστή ως μονοκλωνική ή Μ-πρωτεΐνη, η οποία μπορεί να συσσωρεύεται στο αίμα και στα ούρα, προκαλώντας βλάβες κυρίως στους νεφρούς αλλά και σε άλλα όργανα.
Το πολλαπλό μυέλωμα εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα άνω των 60 ετών, ενώ οι άνδρες προσβάλλονται ελαφρώς συχνότερα από τις γυναίκες. Οι ακριβείς αιτίες δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως, ωστόσο οι επιστήμονες θεωρούν ότι στην εμφάνιση της νόσου συμβάλλουν ένας συνδυασμός γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Παράγοντες που έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο περιλαμβάνουν:
- προχωρημένη ηλικία,
- οικογενειακό ιστορικό αιματολογικών κακοηθειών,
- παχυσαρκία,
- έκθεση σε ορισμένες χημικές ουσίες ή ακτινοβολία,
- προϋπάρχουσα μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS), η οποία σε μικρό ποσοστό ασθενών μπορεί να εξελιχθεί σε πολλαπλό μυέλωμα.
Ποια συμπτώματα προκαλεί
Στα αρχικά στάδια, η νόσος μπορεί να μην προκαλεί κανένα σύμπτωμα και να ανακαλύπτεται τυχαία σε αιματολογικές εξετάσεις. Καθώς όμως εξελίσσεται, μπορεί να εμφανιστούν:
- επίμονος πόνος στα οστά, κυρίως στη μέση, τη λεκάνη ή τα πλευρά,
- εύκολα κατάγματα λόγω αποδυνάμωσης των οστών,
- έντονη κόπωση και αδυναμία εξαιτίας της αναιμίας,
- συχνές λοιμώξεις λόγω εξασθένησης του ανοσοποιητικού,
- απώλεια βάρους,
- αυξημένη δίψα,
- ναυτία,
- δυσκοιλιότητα,
- νεφρική δυσλειτουργία,
- υπερασβεστιαιμία (αυξημένο ασβέστιο στο αίμα), η οποία μπορεί να προκαλέσει σύγχυση, υπνηλία ή αφυδάτωση.
Οι γιατροί χρησιμοποιούν συχνά το ακρωνύμιο CRAB για να περιγράψουν τα βασικά χαρακτηριστικά της νόσου:
- C (Calcium): αυξημένο ασβέστιο,
- R (Renal): νεφρική βλάβη,
- A (Anemia): αναιμία,
- B (Bone): οστικές βλάβες.
Μπορεί να επηρεάσει και την όραση;
Αν και δεν αποτελεί από τα πιο συχνά συμπτώματα, η διεθνής βιβλιογραφία αναφέρει ότι το πολλαπλό μυέλωμα μπορεί να προκαλέσει οφθαλμολογικές επιπλοκές. Σε ορισμένους ασθενείς ενδέχεται να εμφανιστούν:
- θολή όραση,
- διπλωπία,
- αιμορραγίες στον αμφιβληστροειδή,
- οίδημα του οπτικού νεύρου,
- πόνος ή αίσθημα πίεσης στα μάτια,
- σπανιότερα, ανάπτυξη πλασματοκυττωμάτων στην περιοχή του οφθαλμού.
Οι επιπλοκές αυτές μπορεί να σχετίζονται είτε με την ίδια τη νόσο είτε με τη μεγάλη συγκέντρωση παθολογικών πρωτεϊνών στο αίμα ή ακόμη και με παρενέργειες ορισμένων θεραπειών.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση απαιτεί συνδυασμό κλινικής εξέτασης, εργαστηριακών και απεικονιστικών εξετάσεων. Συνήθως περιλαμβάνει:
- γενική αίματος,
- βιοχημικό έλεγχο,
- ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών αίματος και ούρων,
- ανοσοκαθήλωση,
- μέτρηση ελεύθερων ελαφρών αλύσεων,
- μυελόγραμμα ή βιοψία μυελού των οστών,
- αξονική ή μαγνητική τομογραφία,
- PET/CT όπου κρίνεται απαραίτητο.
Οι εξετάσεις αυτές βοηθούν τόσο στη διάγνωση όσο και στην εκτίμηση της έκτασης της νόσου.
Ποιες θεραπείες υπάρχουν σήμερα
Η αντιμετώπιση του πολλαπλού μυελώματος έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια, χάρη στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων.
Ανάλογα με την ηλικία και τη γενική κατάσταση του ασθενούς, μπορεί να χρησιμοποιηθούν:
- στοχευμένες θεραπείες,
- ανοσοτροποποιητικά φάρμακα,
- αναστολείς πρωτεασώματος,
- μονοκλωνικά αντισώματα,
- κορτικοστεροειδή,
- χημειοθεραπεία,
- αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (σε επιλεγμένους ασθενείς),
- νεότερες κυτταρικές θεραπείες, όπως η CAR-T θεραπεία, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις υποτροπής.
Παράλληλα, χορηγούνται θεραπείες για την προστασία των οστών, τη διαχείριση του πόνου και την πρόληψη λοιμώξεων, ώστε να βελτιώνεται η ποιότητα ζωής των ασθενών.