Τα φάρμακα της κατηγορίας GLP-1, όπως το Ozempic και άλλα αντίστοιχα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται για τον διαβήτη και την απώλεια βάρους, βρίσκονται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο του επιστημονικού ενδιαφέροντος. Αν και αρχικά θεωρήθηκαν φάρμακα που δρουν κυρίως στον μεταβολισμό και στον έλεγχο της όρεξης, ολοένα και περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι η επίδρασή τους μπορεί να επεκτείνεται και στον εγκέφαλο.
Τα πρώτα στοιχεία από πρόσφατες μελέτες προκαλούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς υποδηλώνουν ότι τα συγκεκριμένα φάρμακα ίσως επηρεάζουν νευρωνικά δίκτυα που σχετίζονται με την επιθυμία, την ανταμοιβή, τη διάθεση και τη λήψη αποφάσεων. Παρότι τα ευρήματα βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, οι επιστήμονες θεωρούν ότι ανοίγεται ένα νέο κεφάλαιο στην κατανόηση του τρόπου δράσης των GLP-1.
Τι έδειξαν οι πρώτες απεικονιστικές εξετάσεις
Ερευνητική ομάδα του University of Colorado Anschutz Medical Campus μελέτησε νεαρές γυναίκες που λάμβαναν θεραπεία με GLP-1 για ορμονική διαταραχή των ωοθηκών. Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν απεικονιστικές εξετάσεις εγκεφάλου πριν και μετά τη θεραπεία, προσπαθώντας αρχικά να αξιολογήσουν κυρίως τις μεταβολικές αλλαγές. Ωστόσο, τα αποτελέσματα αποκάλυψαν κάτι διαφορετικό. Σύμφωνα με τις πρώτες αναλύσεις, παρατηρήθηκαν μεταβολές στη συνδεσιμότητα συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου που σχετίζονται με την πείνα, την προσοχή και την επεξεργασία των ερεθισμάτων. Μάλιστα, οι αλλαγές αυτές φάνηκε να εμφανίζονται αρκετά γρήγορα, γεγονός που εξέπληξε τους ερευνητές. Παράλληλα, οι συμμετέχουσες παρουσίασαν σημαντική μείωση του σωματικού βάρους, περίπου κατά 10%, στοιχείο που ενίσχυσε το ενδιαφέρον για τον τρόπο με τον οποίο τα φάρμακα επιδρούν στο κεντρικό νευρικό σύστημα.
Παρότι τα πρώτα δεδομένα θεωρούνται ενθαρρυντικά, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη έρευνα περιλάμβανε μικρό αριθμό συμμετεχόντων και δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει τη διαδικασία αξιολόγησης από ανεξάρτητους επιστήμονες. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα συμπεράσματα δεν μπορούν ακόμη να γενικευθούν στον συνολικό πληθυσμό. Ωστόσο, αποτελούν μια σημαντική ένδειξη ότι τα GLP-1 πιθανόν να ασκούν πολύ ευρύτερη βιολογική δράση από αυτή που ήταν γνωστή μέχρι σήμερα.
Πώς μπορεί να επηρεάζονται η διάθεση και οι επιθυμίες
Ο νευρολόγος Dr. David Perlmutter εκτιμά ότι οι αλλαγές αυτές δεν προκαλούν έκπληξη, καθώς ο εγκέφαλος και ο μεταβολισμός βρίσκονται σε στενή αλληλεπίδραση. Όπως εξηγεί, τα GLP-1 φαίνεται να επηρεάζουν μηχανισμούς που σχετίζονται με την αντίσταση στην ινσουλίνη, τη φλεγμονή του νευρικού συστήματος, τη δράση της ντοπαμίνης και τη λειτουργία των μικρογλοιακών κυττάρων, δηλαδή των κυττάρων που αποτελούν μέρος της άμυνας του εγκεφάλου. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι βιολογικές αυτές μεταβολές ενδέχεται να εξηγούν γιατί αρκετοί ασθενείς αναφέρουν ότι αισθάνονται πιο ήρεμοι, με λιγότερο άγχος και μικρότερη ένταση στις καθημερινές τους επιθυμίες.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον πεδίο αφορά την πιθανή αξιοποίηση των GLP-1 σε διαταραχές που σχετίζονται με τον εθισμό.Πειραματικές μελέτες σε ζώα έχουν δείξει ότι ορισμένα φάρμακα αυτής της κατηγορίας φαίνεται να περιορίζουν την αναζήτηση ανταμοιβής μέσα από συγκεκριμένα νευρωνικά κυκλώματα του εγκεφάλου. Αυτό σημαίνει ότι στο μέλλον ενδέχεται να διερευνηθεί ο πιθανός ρόλος τους όχι μόνο στην παχυσαρκία αλλά και στην αντιμετώπιση συμπεριφορών όπως η υπερφαγία, η εξάρτηση από το αλκοόλ, τα ναρκωτικά ή ακόμη και ο παθολογικός τζόγος. Οι ειδικοί, πάντως, υπογραμμίζουν ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα που να επιτρέπουν τέτοιες θεραπευτικές εφαρμογές.